Bệnh mộng du thường xảy ra ở 1/3 đầu của đêm, trong giai đoạn giấc ngủ sóng chậm (NREM), khi chức năng vận động bị kích hoạt nhưng vùng não nhận thức vẫn đang ngủ. Người mắc không ghi nhớ bất kỳ hành động nào mình đã làm sau khi tỉnh dậy vào sáng hôm sau. Cùng tìm hiểu nhiều thông tin hơn qua bài viết dưới đây.
- Nhịp song âm là gì? Tác dụng với giấc ngủ, tinh thần
- Rối loạn giấc ngủ tăng cân: Mối liên hệ nội tiết và vòng lặp
- Mất ngủ hay mơ nguyên nhân là gì, hệ lụy đi kèm?
Cố vấn chuyên môn TS Dược Bùi Thị Bình – Trưởng Khoa Dược Trường Đại học Y Dược Thái Bình.
Bệnh mộng du là hiện tượng gì?
Bệnh mộng du thuộc nhóm rối loạn hành vi trong giấc ngủ. Đây là tình trạng mất đồng bộ tạm thời giữa các khu vực trong não bộ.
Thông thường, chu kỳ giấc ngủ được chia thành nhiều giai đoạn, trong đó có giai đoạn ngủ sâu (NREM). Giai đoạn này, não bộ ức chế hoàn toàn các tín hiệu vận động truyền xuống cơ bắp, khiến cơ thể nằm yên. Nhưng ở người mắc bệnh mộng du, một phần của não bộ chịu trách nhiệm về vận động lại bị kích hoạt hoạt động trở lại, trong khi phần não bộ chịu trách nhiệm về ý thức, tư duy logic và ghi nhớ vẫn đang trong trạng thái ngủ say.
Kết quả của sự mất đồng bộ này là cơ thể có thể di chuyển và thực hiện các thói quen quen thuộc một cách máy móc, nhưng bản thân người đó hoàn toàn không nhận thức được môi trường xung quanh, không có khả năng đánh giá rủi ro và không lưu giữ bất kỳ ký ức nào về sự việc đã diễn ra.
Dấu hiệu nhận diện người bệnh mộng du
Các đợt mộng du thường xuất hiện trong khoảng 1 đến 2 giờ đầu tiên sau khi chìm vào giấc ngủ. Tùy thuộc vào mức độ, các hành vi vô thức có thể diễn ra rất đa dạng, từ đơn giản đến phức tạp. Những dấu hiệu đặc trưng bao gồm:
Hành vi vận động vô thức
- Mức độ nhẹ, người mắc bệnh mộng du chỉ ngồi bật dậy trên giường, nhìn xung quanh một lúc rồi nằm xuống ngủ tiếp.
- Ở mức độ rõ rệt hơn, họ bước xuống giường, đi lại trong phòng, mở tủ quần áo, hoặc đi vào nhà vệ sinh.
- Một số trường hợp phức tạp hơn có thể thực hiện các chuỗi hành động như mở tủ lạnh tìm thức ăn, sắp xếp lại đồ đạc, tự mở khóa cửa chính để bước ra khỏi nhà, hoặc thậm chí là khởi động xe.
Trạng thái khuôn mặt và ánh mắt
Dễ nhận diện là khuôn mặt vô cảm, thẫn thờ. Đôi mắt của họ thường mở to, nhưng ánh nhìn đờ đẫn, trống rỗng và không tập trung vào bất kỳ vật thể cụ thể nào. Dù mắt mở, họ không thực sự nhìn và xử lý hình ảnh như lúc thức.
Thiếu phản hồi xung quanh
Khi đang trong trạng thái mộng du, người mắc hoàn toàn bị ngắt kết nối với các tín hiệu giao tiếp từ bên ngoài. Nếu có người nhà gọi tên hoặc đặt câu hỏi, họ thường không trả lời, hoặc chỉ lẩm bẩm những từ ngữ không rõ nghĩa. Họ không có phản xạ tương tác lại với người đối diện.
Hoang mang khi bị đánh thức
Nếu tình cờ bị đánh thức ngay trong lúc đang mộng du, người bệnh sẽ mất một khoảng thời gian (từ vài chục giây đến vài phút) để định thần lại. Họ thường tỏ ra vô cùng bối rối, hoang mang, không hiểu tại sao mình lại đang đứng ở vị trí hiện tại thay vì nằm ngủ trên giường.
Những yếu tố tăng thêm trạng thái mộng du
Mặc dù có thể xảy ra ở bất kỳ độ tuổi nào nhưng mộng du xuất hiện phổ biến nhất ở trẻ em (từ 4 đến 12 tuổi) do hệ thần kinh trung ương đang trong giai đoạn hoàn thiện.
Hầu hết trẻ em sẽ tự hết tình trạng này khi bước vào tuổi dậy thì. Tuy nhiên, đối với người trưởng thành, bệnh mộng du thường bị thúc đẩy bởi các yếu tố tác động tiêu cực đến chất lượng giấc ngủ.
Yếu tố di truyền
Một người có cha hoặc mẹ từng mắc bệnh mộng du, tỷ lệ người đó gặp phải hiện tượng này cao gấp nhiều lần so với người bình thường. Yếu tố gen di truyền quyết định sự nhạy cảm của hệ thần kinh trong quá trình điều chỉnh các giai đoạn của giấc ngủ.
Thiếu ngủ kéo dài
Khi cơ thể không ngủ đủ giấc trong nhiều ngày liên tiếp do làm việc quá sức hoặc di chuyển qua các múi giờ khác nhau (jet lag), nhu cầu bù đắp giấc ngủ sâu sẽ tăng vọt. Khi được ngủ bù, não bộ sẽ tiến vào giai đoạn ngủ sóng chậm một cách nhanh chóng và sâu hơn mức bình thường, làm gia tăng khả năng xuất hiện sự mất đồng bộ trong điều khiển vận động.
Tác dụng phụ của chất kích thích
Việc sử dụng các loại thuốc an thần, thuốc điều trị trầm cảm, hoặc tiêu thụ lượng lớn đồ uống có cồn (rượu, bia) trước khi ngủ có khả năng làm thay đổi các phản ứng hóa học trong não bộ.
Rượu bia có thể giúp người uống dễ chìm vào giấc ngủ ban đầu, nhưng lại làm rối loạn nghiêm trọng cấu trúc giấc ngủ ở các giai đoạn sau, trực tiếp tạo ra các cơn mộng du.
Rủi ro đi kèm và cách xử lý đúng
Ảnh hưởng lớn nhất đối với người mắc bệnh mộng du hoàn toàn đến từ các chấn thương vật lý do tai nạn sinh hoạt gây ra. Việc đi lại trong trạng thái không nhận thức dễ dẫn đến vấp ngã, va đập vào đồ vật sắc nhọn, trượt chân ở cầu thang, hoặc nguy hiểm hơn là đi lạc ra ngoài đường và gặp tai nạn giao thông.
Để bảo vệ người mắc, người nhà cần nắm rõ các nguyên tắc xử lý và thiết lập môi trường an toàn như sau:
- Không nên cố ý đánh thức người đang mộng du bằng cách lay mạnh, tát hoặc hét lớn. Việc bị kéo đột ngột từ trạng thái ngủ sâu sang trạng thái tỉnh táo sẽ khiến họ bị sốc tâm lý, hoảng loạn và có thể nảy sinh phản ứng tự vệ bạo lực.
- Giữ khoảng cách an toàn, dùng giọng nói nhẹ nhàng để trấn an, sau đó nắm nhẹ vào khuỷu tay và từ từ dìu họ quay trở lại giường ngủ.
- Hầu hết các trường hợp, khi được dẫn về đúng vị trí, họ sẽ tự động nằm xuống và tiếp tục chu kỳ giấc ngủ bình thường.
Tạo không gian ngủ an toàn
Đối với gia đình có người mắc tình trạng này, không gian vật lý cần được thiết kế lại để phòng ngừa chấn thương.
- Khóa cửa: Khóa chặt tất cả các cửa chính và cửa sổ trước khi đi ngủ. Chìa khóa nên được cất giấu ở những vị trí ngoài tầm với hoặc vị trí không theo thói quen thông thường.
- Lối đi lại: Dọn dẹp gọn gàng sàn nhà phòng ngủ và hành lang. Loại bỏ các vật cản như dây điện, đồ chơi, thảm dễ trơn trượt để tránh vấp ngã.
- Vật dụng nguy hiểm: Cất kỹ các vật sắc nhọn (dao, kéo), hóa chất độc hại và chìa khóa xe vào các ngăn kéo có khóa chắc chắn.
- Giường ngủ: Nếu trẻ em bị mộng du, tuyệt đối không cho trẻ ngủ ở giường tầng trên. Có thể lắp đặt thêm các hệ thống chuông báo động gắn ở mép cửa phòng để kịp thời phát hiện khi người bệnh bước ra ngoài.
Bệnh mộng du là một dạng rối loạn hành vi giấc ngủ phổ biến, xuất phát từ sự thiếu đồng bộ trong hoạt động của não bộ khi ngủ sâu. Dù các hành vi vô thức nhưng đôi khi gây ra sự lo lắng cho người xung quanh. Việc duy trì chất lượng giấc ngủ ổn định, giảm thiểu áp lực tâm lý và đặc biệt là chủ động thiết lập một không gian nghỉ ngơi an toàn sẽ giúp ngăn chặn triệt để các rủi ro chấn thương, bảo vệ sức khỏe toàn diện cho người trải nghiệm hiện tượng này.
Nếu bạn cần được tư vấn thêm về tình trạng sức khỏe hoặc tìm sản phẩm hỗ trợ phù hợp, vui lòng liên hệ tổng đài miễn cước 1800 2295 hoặc truy cập website của Dược phẩm Tuệ Tĩnh để đọc thêm nhiều bài viết hữu ích khác.
