Trong hoạt động nhận thức của con người, các giác quan đóng vai trò tiếp nhận thông tin bên ngoài để não bộ xử lý. Tuy nhiên, trong một số trường hợp não bộ lại tự tạo ra những trải nghiệm cảm giác mà không hề có bất kỳ tác nhân kích thích nào từ thực tế. Hiện tượng phức tạp này được gọi là ảo giác.
- Sương mù não là gì? Những dấu hiệu nhận biết
- Tần số chữa lành: Tác dụng đối với sức khỏe và cách áp dụng
- Hội chứng sợ không gian rộng: Dấu hiệu, nguyên nhân
Ảo giác là gì, có những loại nào hiện nay? Mời bạn đọc cùng cố vấn chuyên môn TS YHCT Đỗ Minh Hiền đi sâu hơn vào bài viết được chia sẻ dưới đây.
Ảo giác là gì?
Cần phân biệt giữa hai khái niệm dễ gây nhầm lẫn là ảo tưởng và hoang tưởng. Ảo tưởng là sự tri giác sai lệch về một sự vật có thật. Ví dụ: Bạn nhìn thấy một sợi dây thừng trong bóng tối và sợ hãi vì nghĩ đó là con rắn. Khi bật đèn lên, bạn nhận ra đó chỉ là sợi dây.
Mặt khác, ảo giác là nhận định, cảm giác như thật về một sự vật, hiện tượng hoàn toàn không tồn tại. Ví dụ: Bạn nhìn thấy rõ ràng một con rắn đang bò trên sàn nhà trong khi thực tế trên sàn hoàn toàn trống trơn.
Như vậy, ảo giác là một rối loạn tri giác nghiêm trọng, nơi não bộ tự kích hoạt các vùng cảm giác (thính giác, thị giác, xúc giác…) mà không cần tín hiệu đầu vào từ môi trường. Người trải qua cảm giác mơ hồ này tin chắc chắn vào những gì mình đang thấy, đang nghe hoặc đang cảm nhận, dù những người xung quanh không ai nhận thấy điều đó.
Các loại ảo giác thường gặp nhất
Con người có 5 giác quan chính, nên ảo giác cũng được phân loại tương ứng dựa trên giác quan mà nó tác động. Dưới đây là 5 loại hình phổ biến nhất:
Ảo thanh
Đây là dạng phổ biến nhất, chiếm tỷ lệ cao trong các bệnh lý tâm thần như tâm thần phân liệt. Người bệnh nghe thấy những âm thanh không có thực phát ra từ bên trong đầu hoặc từ không gian bên ngoài.
Nội dung của ảo thanh rất đa dạng. Đó có thể là những tiếng ồn ào không rõ nghĩa, tiếng nhạc, tiếng còi xe. Tuy nhiên, nguy hiểm và thường gặp nhất là “tiếng nói”. Người bệnh nghe thấy tiếng người nói chuyện, bình phẩm về hành động của họ, hoặc nghiêm trọng hơn là tiếng nói ra lệnh. Những tiếng nói này có thể sai khiến người bệnh làm hại bản thân hoặc tấn công người khác.
Ảo thị
Ảo giác thị giác liên quan đến việc nhìn thấy những hình ảnh không tồn tại. Mức độ của ảo thị có thể dao động từ đơn giản đến phức tạp. Ở mức độ đơn giản, người bệnh có thể thấy các chớp sáng, vệt màu hoặc các hình khối hình học trôi nổi trước mắt. Ở mức độ phức tạp hơn, họ nhìn thấy rõ ràng hình dáng con người, động vật, quái vật hoặc khung cảnh sinh hoạt sống động diễn ra trước mắt.
Dạng ảo giác này thường gặp nhiều ở các bệnh lý tổn thương thực thể não bộ (như sa sút trí tuệ, Alzheimer, Parkinson) hoặc do ngộ độc chất (rượu, ma túy đá) hơn là các bệnh tâm thần thuần túy.
Ảo xúc
Đây là cảm giác sai lệch trên da hoặc bên trong cơ thể. Người bị ảo xúc thường cảm thấy như có thứ gì đó đang chạm vào mình, cào cấu, nóng rát hoặc có luồng điện chạy qua người.
Một ví dụ điển hình và ám ảnh nhất của loại này là cảm giác “kiến bò dưới da”. Người bệnh cảm nhận rõ ràng có côn trùng, sâu bọ đang bò lúc nhúc bên dưới lớp da hoặc trên bề mặt da của mình. Điều này khiến họ hoảng loạn, cào cấu dữ dội dẫn đến tổn thương da nghiêm trọng.
Dạng ảo giác này rất thường gặp ở những người đang trong trạng thái cai rượu (sảng rượu) hoặc sử dụng các chất kích thích như cocaine, meth (ma túy đá).
Ảo khứu
Người bệnh ngửi thấy những mùi không có trong không khí. Điều đáng lưu ý là các ảo giác khứu giác thường gắn liền với những mùi khó chịu và kinh khủng. Phổ biến nhất là mùi hôi thối, mùi thịt rữa, mùi khói khét, mùi cao su cháy hoặc mùi hóa chất nồng nặc.
Vì tin rằng mùi này là thật và phát ra từ chính cơ thể mình, nhiều người bệnh sinh ra tâm lý tự ti, tắm rửa liên tục và ngại tiếp xúc xã hội. Ảo khứu đôi khi là dấu hiệu cảnh báo sớm của các khối u não chèn ép vùng thùy thái dương hoặc là triệu chứng của bệnh động kinh.
Ảo vị
Đây là loại ảo giác ít gặp nhất trong số các loại kể trên. Người bệnh cảm thấy trong miệng mình luôn có một vị lạ, thường là vị kim loại, vị đắng ngắt hoặc vị thối rữa, dù họ không hề ăn uống gì. Điều này dẫn đến tình trạng sợ ăn, nghi ngờ thức ăn bị tẩm độc, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe thể chất.
Nguyên nhân dẫn đến tình trạng ảo giác
Tình trạng ảo giác thường là hệ quả của một sự rối loạn chức năng nào đó trong cơ thể. Các nguyên nhân chính bao gồm:
- Rối loạn tâm thần: Tâm thần phân liệt, rối loạn lưỡng cực giai đoạn hưng cảm hoặc trầm cảm nặng có loạn thần là những nguyên nhân hàng đầu gây ra ảo giác (đặc biệt là ảo thanh).
- Tổn thương thần kinh: Các bệnh lý như Parkinson, Alzheimer, hoặc các khối u não, chấn thương sọ não đều có thể kích hoạt các vùng cảm giác sai lệch.
- Lạm dụng chất kích thích: Rượu, ma túy tác động trực tiếp lên hệ dẫn truyền thần kinh, gây ra những biến đổi tri giác dữ dội và nguy hiểm.
- Rối loạn giấc ngủ: Một số người bình thường có thể gặp ảo giác ngay trước khi chìm vào giấc ngủ (ảo giác hypnagogic) hoặc ngay khi vừa thức dậy (ảo giác hypnopompic). Đây thường là hiện tượng lành tính nhưng nếu xuất hiện quá thường xuyên kèm theo bóng đè thì cần đi khám.
Ảo giác có thể làm méo mó thực tại, nên việc nhận biết sớm các loại ảo giác như nghe tiếng nói lạ, nhìn thấy hình ảnh kỳ quái hay cảm giác côn trùng bò là cách để giúp bạn phát hiện các bệnh lý tiềm ẩn. Nếu bạn hoặc người thân có dấu hiệu mơ hồ như này, hãy tìm đến cơ sở khám chữa bệnh để được chẩn đoán chính xác nhất.
Nếu bạn cần được tư vấn thêm về vấn đề sức khỏe hoặc tìm sản phẩm hỗ trợ phù hợp, vui lòng liên hệ tổng đài miễn cước 1800 2295 hoặc truy cập website của Dược phẩm Tuệ Tĩnh để đọc thêm nhiều bài viết hữu ích khác về sức khỏe.
