Có người hoàn toàn không biết mình phát ra những tiếng rên kéo dài vào ban đêm cho đến khi người nằm cùng kể lại. Âm thanh có thể đều, kéo dài vài giây rồi ngưng, sau đó lặp lại thành từng cụm. Vì nghe giống tiếng khó chịu hoặc tiếng thở bất thường, người thân đôi khi lo người ngủ đang đau, gặp ác mộng hoặc bị ngạt thở. Đặc trưng của rên rỉ khi ngủ là catathrenia.
Cố vấn chuyên môn Dược phẩm Tuệ Tĩnh, TS BS CKII Nguyễn Thị Thanh Hương – Chủ nhiệm khoa Lão Bệnh viện Y học cổ truyền Quân đội Trung Ương.
- Lợi ích tryptophan đối với cơ thể, bổ sung như nào cho đúng?
- Chỉ số hiệu quả giấc ngủ là gì? Cách tính và cải thiện
- Vì sao đang tỉnh nhưng cơ thể không cử động được?
Rên rỉ khi ngủ có đặc điểm như thế nào?
Catathrenia là tình trạng phát ra âm thanh rên hoặc ngân kéo dài trong lúc thở ra khi đang ngủ. Một cơn điển hình thường bắt đầu bằng nhịp hít vào, sau đó là thì thở ra kéo dài kèm tiếng phát âm. Âm thanh có thể trầm, cao, đều hoặc hơi biến đổi tùy từng người.
Các cơn có thể xuất hiện trong cả giấc ngủ REM và NREM, vì vậy thời điểm đầu hay cuối đêm không đủ để xác định.
Vì sao khi ngủ lại phát ra tiếng kêu?
Âm thanh được cho là hình thành khi luồng khí đi ra qua thanh quản trong lúc dây thanh hoạt động theo cách tạo ra tiếng rên kéo dài. Đây không giống cơ chế rung mô mềm thường gặp của tiếng ngáy.
Điều quan trọng là rên rỉ khi ngủ không có nghĩa người bệnh đang buồn, đau hoặc mơ thấy chuyện đáng sợ. Âm thanh có thể nghe giống tiếng than nhưng thường xuất hiện ngoài ý thức và người ngủ không kiểm soát được.
Catathrenia có thể cùng xuất hiện với những rối loạn giấc ngủ khác, nhưng hiện chưa đủ bằng chứng để khẳng định một bệnh cụ thể là nguyên nhân trực tiếp của mọi trường hợp. Vì vậy, không nên tự quy tình trạng này cho thiếu oxy não hoặc căng thẳng nếu chưa được đánh giá.
Phân biệt tiếng rên với ngáy và ngưng thở
Các âm thanh phát ra khi ngủ có thể rất giống nhau khi chỉ nghe qua điện thoại. Việc chú ý đến nhịp thở và biểu hiện đi kèm giúp phân biệt tốt hơn.
Khác với ngáy
Ngáy thường là tiếng rung hoặc khò khè do luồng khí đi qua đường thở bị hẹp. Âm thanh có thể xuất hiện liên tục theo nhiều nhịp hít thở và thay đổi theo tư thế nằm.
Catathrenia thường có tiếng rên dài hơn trong thì thở ra. Người nằm cùng đôi khi nhận thấy một nhịp hít vào, tiếp theo là tiếng ngân kéo dài rồi mới trở lại nhịp thở bình thường.
Khác với nói mớ
Nói mớ có thể gồm từ, cụm từ, câu nói hoặc âm thanh rời rạc. Nội dung đôi khi nghe rõ nhưng thường không tạo thành một nhịp kéo dài đồng bộ với thì thở ra. Người rên rỉ khi ngủ thường tạo âm thanh đều hoặc bán đều hơn và thường không nhớ mình đã phát ra tiếng.
Khác với ngưng thở khi ngủ
Ngưng thở tắc nghẽn khi ngủ gây những khoảng hô hấp giảm hoặc ngừng, thường đi kèm ngáy lớn, thở hổn hển hoặc cơn nghẹt thở. Người bệnh có thể buồn ngủ ban ngày, đau đầu buổi sáng hoặc giảm tập trung.
Catathrenia có thể tạo hình ảnh trên bản ghi hô hấp khá giống một số dạng ngưng thở, vì thì thở ra kéo dài làm nhịp thở trông bất thường. Đây là một lý do việc đánh giá bằng âm thanh và video đi kèm đo giấc ngủ có thể quan trọng ở trường hợp khó phân biệt.
Rên rỉ khi ngủ có ảnh hưởng sức khỏe không?
Ở nhiều trường hợp, vấn đề lớn nhất không phải tổn thương cơ thể mà là tiếng ồn ảnh hưởng đến người nằm cùng. Tiếng rên có thể đủ lớn để làm người khác tỉnh giấc, lo lắng hoặc phải thay đổi chỗ ngủ.
Một số người than phiền ngủ không sảng khoái hoặc mệt ban ngày, nhưng không phải ai có catathrenia cũng gặp những vấn đề này.
Nếu người bệnh hoàn toàn khỏe, không có khó thở, buồn ngủ ban ngày hoặc bất thường trên đánh giá giấc ngủ, tình trạng đơn độc có thể không cần can thiệp mạnh. Ngược lại, nếu rên rỉ khi ngủ xuất hiện cùng ngáy, nghẹt thở hoặc hô hấp gián đoạn, cần tìm xem có rối loạn khác cùng tồn tại hay không.
Những biểu hiện đi kèm cần chú ý
Tiếng rên đơn độc khác với việc người ngủ có những cơn ngừng thở, tím môi, thở hổn hển hoặc bật dậy vì nghẹt thở. Các biểu hiện này cần được đánh giá theo hướng rối loạn hô hấp khi ngủ.
Buồn ngủ nhiều vào ban ngày, ngủ gật khi lái xe, đau đầu buổi sáng hoặc giảm khả năng tập trung cũng là những thông tin quan trọng. Nếu tiếng rên mới xuất hiện cùng khàn tiếng kéo dài, khó nuốt, khó thở khi thức hoặc đau ngực, không nên quy mọi triệu chứng cho giấc ngủ.
Nếu âm thanh trong đêm đi kèm cứng người, co giật, mất ý thức hoặc những hành vi bất thường lặp lại, cần đánh giá theo hướng khác thay vì tự kết luận là catathrenia.
Có thể tự ghi âm để theo dõi không?
Một đoạn ghi âm có thể hữu ích để mô tả loại âm thanh và thời điểm xuất hiện. Người nằm cùng có thể ghi lại vài đêm, chú ý xem tiếng rên kéo dài theo thì thở ra hay chỉ là tiếng nói, tiếng ngáy hoặc âm thanh ngắn.
Ứng dụng điện thoại không đo được luồng khí, oxy máu, hoạt động não hay các giai đoạn ngủ, vì vậy bản ghi âm chỉ là thông tin bổ sung và không dùng để tự chẩn đoán.
Đo giấc ngủ được sử dụng khi nào?
Nếu biểu hiện kéo dài, khó phân biệt với rối loạn hô hấp hoặc đi kèm buồn ngủ ban ngày, có thể cân nhắc đo đa ký giấc ngủ. Xét nghiệm theo dõi nhiều tín hiệu trong đêm như hoạt động não, nhịp thở, oxy máu, nhịp tim và hoạt động cơ.
Với nghi ngờ catathrenia, phần ghi âm và video trong đêm có giá trị vì giúp đối chiếu tiếng rên với chu kỳ hô hấp và giai đoạn ngủ. Nhờ đó, có thể phân biệt tiếng rên với ngáy, nói mớ hoặc một số bất thường hô hấp.
Không phải ai rên khi ngủ cũng cần làm đa ký. Người chỉ thỉnh thoảng phát ra âm thanh và không có triệu chứng khác có thể được theo dõi trước.
Cách nào làm giảm tiếng rên ngủ
Hiện chưa có một phương pháp điều trị chuẩn có hiệu quả cho tất cả người bị ren rỉ khi ngủ. Nếu rên rỉ khi ngủ không gây vấn đề sức khỏe và không có rối loạn khác, việc giải thích rõ và theo dõi có thể là đủ.
Một số nghiên cứu ghi nhận CPAP có thể làm giảm các cơn ở một số người, đặc biệt khi có rối loạn hô hấp cùng tồn tại. Tuy nhiên, CPAP không phải thiết bị nên tự mua chỉ vì có tiếng rên. Việc sử dụng cần dựa trên đánh giá giấc ngủ và chỉ định phù hợp.
Thuốc hoặc phẫu thuật chưa có bằng chứng đủ mạnh để dùng thường quy chỉ nhằm loại bỏ tiếng rên. Các phương pháp tập thở hoặc luyện cơ vùng miệng – họng cũng cần thêm nghiên cứu.
Rên rỉ khi ngủ có thể là biểu hiện của catathrenia, tình trạng tạo tiếng rên kéo dài chủ yếu trong thì thở ra khi đang ngủ. Người mắc thường không nhận biết và chỉ phát hiện khi người nằm cùng nghe thấy hoặc qua bản ghi âm. Khi cần, đo đa ký giấc ngủ có ghi âm và video giúp xác định bản chất của hiện tượng.
Nếu bạn cần được tư vấn thêm hoặc tìm sản phẩm hỗ trợ phù hợp, vui lòng liên hệ tổng đài miễn cước 1800 2295 hoặc truy cập website của Dược phẩm Tuệ Tĩnh để đọc thêm nhiều bài viết hữu ích khác.
